కార్తిక మాసం సందర్భంగా - 1

తనరునె ధరణీతలమున
తనయుని గని నవ్వినట్టి తమ్మిపగతునిన్
తన తలపై మోసెడి గిరి
తనయా ధవుఁ మించినట్టి దయగలవాడున్?

తనరు - కనబడు, ఉండు; తమ్మిపగతుడు - తామరకు శత్రువు (చంద్రుడు); గిరితనయాధవుడు - శివుడు

శ్రీరామనవమి సందర్భంగా

కౌశికయాగరక్షకుని గౌతమ శాపవిదూరకారకున్

కేశనిబద్ధశీతకర కేతనచాపవిభంగకర్తనున్

దాశరథిన్ రమాసహితుఁ దానవ శిక్షకుఁ లోకపాలకున్

ఈశవిరించివందితుని హేలికులార్ణవచంద్రుఁ మ్రొక్కెదన్

గౌతమ శాప విదూర కారకుడు - గౌతముని యొక్క శాపం దూరం చేసినవాడు

కేశ నిబద్ధ శీతకర కేతన చాప విభంగ కర్త - జుట్టుతో కట్టబడిన చంద్రుడే తన గుర్తుగా కలిగిన వాని ధనుస్సును విరిచినవాడు

హేలి కుల అర్ణవ చంద్రుడు - సూర్యుని వంశం అనే కడలికి చంద్రుడు వంటివాడు

ప్రజ్ఞాదీపం

నీ పాదంబులఁ మదిలో
రూపించితి భక్తిమీర రుచిరచరణ నా
పాపంబుఁ ద్రుంచి ప్రజ్ఞా
దీపంబును వెలుగజేయి తిరముగ రమణా!

వినయము, మౌనము, శాంతము,
పనిపై గురి, పరులు మేలుఁ బడయగ మనసున్
వెనుదిరుగని పట్టుదలయు,
నిను వీడకనుండఁ గోరు నిత్యము శాస్త్రీ

నెత్తురు పలుచై, తలపై
కెత్తగనోపిక చాలక, యింద్రియములలో
సత్తువ కొదవైనపుడును
మెత్తగ పలుకరు మొరకులు మిడియుచు శాస్త్రీ

భా:- చిక్కిపోయినా, తలను పైకి ఎత్తే ఓపిక లేకపోయినా, ఇంద్రియాలపై అదుపు తప్పిపోయినా సరే సున్నితంగా మాట్లాడటం పొగరుబట్టిన మూర్ఖులకు చేతకాదు.

అహం ఒక మహావృక్షం

అహమను మ్రానుకు తలపులు
గహనపు కొమ్మలు, వలపులు గాఢపు వేళ్ళున్
ఇహమాధారము, విషయపు
లహరియె వాయువు, వరుణము లౌల్యము శాస్త్రీ

భా:- అహమనే చెట్టుకి - ఆలోచనలు దట్టమైన కొమ్మలు, కోరికలు లోతైన వేరులు, ప్రపంచం ఆధారం, విషయాలు గాలి, (విషయాల పట్ల) ఆసక్తి నీరు. చెట్టు నేల, గాలి, నీరు ఆధారంగా వేళ్ళు, కొమ్మలు పెంచుకుంటుంది. అహం ప్రపంచం, విషయాలు, ఆసక్తి ఆధారంగా కోరికలను, ఆలోచనలను పెంచుకుంటూ ఉంటుంది.

ధనం - నిద్ర

ఉదరము నిండిన ధనికుడు
పదవికి పోరుచు పరుపున పడుకొనకుండన్
కదలగనోపిక కరువై
నిదురించును పేదవాడు నేలనె శాస్త్రీ

భా:- ఈ రోజు ధన, పదవీ కాంక్షలు విడ్డూరంగా ఉన్నాయి. లక్షలు సంపాదిస్తున్న వాళ్ళు, పదవుల నిచ్చెన ఎక్కడానికి ఆరోగ్యాన్ని, ఆనందాన్ని త్యాగం చేస్తున్నారు. వాళ్ళకు పరుపున్నా నిద్ర పట్టదు. కడుపు నిండా తినడానికి అన్నం లేని వాడు, ఉన్న దానితో సంతృప్తి పడి సగం ఆకలితో నేల మీదనే బాగా నిద్రపోతున్నాడు.