Friday, November 16, 2018

కార్తిక మాసం సందర్భంగా - 5

సిగలోనల్లరి విన్నది
రగిలే కన్నుయు నుదుటన, రాగలు మెడలో
నగుమోమునఁ మోసెడి దొర!
బెగడక మను పట్టు మదిన పెంచుము తండ్రీ!

భా: జటాజూటంలో ఎగసిపడే గంగమ్మ, నుదుటిపైన నిప్పులు రగిలే కన్ను, మెడలో పాములు (అన్నీ ప్రమాదాలే అయినా) నవ్వుతూ వాటిని మోసేవాడా - భయపడకుండా ఉండే స్థైర్యాన్ని మా మనసుల్లో పెంచు తండ్రీ!

గమనిక:

పద్యమంతా తెలుగు పదాలతో రాయాలి అనిపించింది. అందుకే బ్రౌన్య నిఘంటులో వెతికి "విన్నది" (విను + నది), "బెగడు" (భయపడు), "రాగలు" (పాములు) పట్టుకున్నాను. పద్యంలో భాగస్వామ్యం బ్రౌన్ దొరకు కూడా ఉంది.

నిఘంటువులో "రాగ" అనే పదానికి అర్థం చెప్తూ "లాగదాగుడురాగ ప్రోగులిడెడుప్రోడ" అన్న వృత్త్యనుప్రాస ప్రయోగాన్ని ప్రస్తావించారు (లాగ - కన్నం, దాగుడు - దాక్కొనడం, రాగ - పాము, ప్రోగులు - చెవి పోగులు, ఇడెడు - ధరించే, ప్రోడ - సమర్థుడు; అంటే శివుడు). మన భాషలోని తియ్యదనం అంతా కలిపి శివుణ్ణి పొగిడినట్టు అనిపించింది. అద్భుతం!

Wednesday, November 14, 2018

కార్తిక మాసం సందర్భంగా - 4

మాటకునూపిరి పోయగ
గాటపు శివసూత్రములను కల్పించితివే
నోటపలుకకుండ నిజము
తేటగ తెలిపెడి వలకడ దేవర ప్రణతుల్!

దక్షిణామూర్తి (వలకడ - దక్షిణదిక్కు) రూపంలో నోట మాట పలుకకుండా సత్యాన్ని (సత్) తెలుపగలిగిన యోగి, మనుషుల కోసం 14 శివ (మాహేశ్వర) సూత్రాలను పాణినికి ప్రసాదించి భాషను సృష్టించాడు. వానికి నమస్సులు.

కార్తిక మాసం సందర్భంగా - 3

కరిముఖమార్కండేయులఁ
మరణము దాటించినావు; మృత్యుంజయుడా!
గరళము మింగితివి నగుచు
కరుణను మముఁ గావుమయ్య కాలాంతకుడా!

శివ! నువ్వు నవ్వుతూ విషాన్ని తాగావు. మార్కండేయుణ్ణి యముడి (మృత్యువు) నుండి కాపాడావు. వినాయకుడికి ఏనుగు తలతో మరో జన్మను ప్రసాదించావు. యముడిని కూడా అంతం చేయగలవాడా - కరుణతో మమ్మల్ని కాపాడు.

Tuesday, November 13, 2018

కార్తిక మాసం సందర్భంగా - 2

ఒడలునఁ జతపడియుండిరి
విడరెట రాయిగ వెలసిన వేడుక మీరన్
గడుసరి భక్తుడడుగ సతి
నెడబాసిన వేల్పు కన్న హెచ్చును గలరే?

శివపార్వతులు లింగరూపమునైనా అర్థనారీశ్వరులుగానైనా ఒకటై అందంగా ఉన్నారు. అట్టిది, గజాసురుడు అడిగితే తన భార్యను విడిచి వెళ్ళిన శివుడి కంటె దైవం ఉందా?

Sunday, November 11, 2018

కార్తిక మాసం సందర్భంగా - 1

తనరునె ధరణీతలమున
తనయుని గని నవ్వినట్టి తమ్మిపగతునిన్
తన తలపై మోసెడి గిరి
తనయా ధవుఁ మించినట్టి దయగలవాడున్?

తనరు - కనబడు, ఉండు; తమ్మిపగతుడు - తామరకు శత్రువు (చంద్రుడు); గిరితనయాధవుడు - శివుడు

Wednesday, March 28, 2018

శ్రీరామనవమి సందర్భంగా

కౌశికయాగరక్షకుని గౌతమ శాపవిదూరకారకున్
కేశనిబద్ధశీతకర కేతనచాపవిభంగకర్తనున్
దాశరథిన్ రమాసహితుఁ దానవ శిక్షకుఁ లోకపాలకున్
ఈశవిరించివందితుని హేలికులార్ణవచంద్రుఁ మ్రొక్కెదన్

గౌతమ శాప విదూర కారకుడు - గౌతముని యొక్క శాపం దూరం చేసినవాడు
కేశ నిబద్ధ శీతకర కేతన చాప విభంగ కర్త - జుట్టుతో కట్టబడిన చంద్రుడే తన గుర్తుగా కలిగిన వాని ధనుస్సును విరిచినవాడు
హేలి కుల అర్ణవ చంద్రుడు - సూర్యుని వంశం అనే కడలికి చంద్రుడు వంటివాడు

Sunday, January 28, 2018

ప్రజ్ఞాదీపం

నీ పాదంబులఁ మదిలో
రూపించితి భక్తిమీర రుచిరచరణ నా
పాపంబుఁ ద్రుంచి ప్రజ్ఞా
దీపంబును వెలుగజేయి తిరముగ రమణా!